31 augustus 2017

‘Data verandert de mindset van de mens, maar meer grip op deze data is absoluut gewenst’

Andreas WeigendAndreas Weigend stond aan de wieg van het datatijdperk dat nu booming is. De auteur van het boek ‘Data for the people - How to Make Our Post-Privacy Economy Work for You’ trok na zijn studie in het Duitse Bonn naar de VS. Hij legde er in de jaren tachtig op Stanford University de basis voor de ontwikkeling van neurale netwerken. “Ik ben mijn hele leven een datapersoon geweest, dus ik vind de huidige ontwikkelingen enorm interessant. Toch vind ik wel dat we als mens wel meer grip moeten houden op wat er met onze eigen data gebeurt.”

De opmerking van Weigend over het vergroten van de grip op eigen data komt over als een waarschuwing. Dat is niet vreemd gezien zijn bevlogenheid met het wel en wee van de mensheid. Toch is data boven alles ‘zijn ding’ en koos hij niet voor een opleiding tot socioloog, maar voor een studie waarbij cognitief denken en computer science centraal stonden. Na Stanford werkte hij als adviseur voor enkele grote financiële instellingen op Wall Street en werd hij chief scientist bij Amazon. Op dit moment is hij de sturende kracht achter het Social Data Lab, dat bestaat uit een groep van huidige en oud-studenten van zowel Stanford als UC Berkeley. Dit ‘lab’ doet onderzoek naar de impact van de Social Data Revolution op mensen, bedrijven en de samenleving. Aanvullend geeft hij lezingen en adviseert hij diverse ondernemingen, waaronder enkele bekende zoals Alibaba en Lufthansa.

Discussie over dataprivacy
Langzaam maar zeker is Weigend niet alleen de rijkdom van data gaan zien, maar ook hoe de samenleving omgaat met deze data. En vooral dat laatste maakt het enthousiasme in hem los. “Er is een aantal verbazingwekkende veranderingen gaande. Waar we ons tientallen jaren geleden in Bonn druk maakten over de bescherming van persoonsgegevens die waren gekoppeld aan een vervoerskaart, is technologie vandaag de dag in staat om persoonsgegevens gewoon af te lezen van mensen die voorbij lopen. Die ontwikkeling meemaken is geweldig, maar het roept bij mij ook continu vragen op.” Overigens is de discussie over de privacygevoeligheid van vervoersgegevens nog niet gaan liggen, getuige het Volkskrant bericht van 22 augustus met de titel ‘Fraudejagers ministerie neuzen in ov-chipkaarten studenten’. En op lokaal niveau zijn er bijvoorbeeld discussies over het verzamelen van gegevens van bewoners die afval in ondergrondse containers weggooien. “Als je weet wat iemand aan afval weggooit, weet je al heel veel over een persoon en een huishouden, dus ik begrijp die discussie over privacy heel goed”, stelt Weigend.

Van Stanford naar Wall Street en Amazon
Weigend legde, samen met computer scientist David E. Shaw de basis voor de moderne technieken die ondersteunen bij het doen van voorspellingen aan de hand van data. “Dat was voor de grote Wall Street bedrijven dé reden om bij mij aan te kloppen. Deze ondernemingen zagen al in de jaren negentig dat de tijd van de rijke data was aangebroken. Ze wilden profiteren van het kunnen doen van voorspellingen.” Na Wall Street volgde Amazon. “Jeff Bezos zocht iemand die kon analyseren, iemand die hem kon helpen bij de transitie van het handelen door personen naar het traceren van deze mensen en de handelingen die ze verrichten op het internet. Hij wilde aanwezig zijn op de plek waar iemand zijn geld kan achterlaten. Het was spannend om die ontwikkeling vanaf het begin mee te maken.” Weigend zag bedrijven en overheden starten met het verzamelen van data, met het bepalen waar ze wel en niet data wilden verzamelen, hij zag mensen fouten maken en ze nieuwe ontdekkingen doen. “Stap voor stap werden bedrijven beter in het plausibel maken van ontwikkelingen en het doen van voorspellingen.”  

Het was de tijd nog voor de echte opkomst van Google, Amazon, Apple, Facebook of Microsoft, enkele van de bedrijven die de Economist nu in een artikel omschrijft als titanen op datagebied. Data is volgens de auteurs van het stuk het nieuwe goud in dit digitale tijdperk. Data neemt de rol in die olie ooit bekleedde. Het zijn vijf van de meest waardevolle aan de beurs genoteerde bedrijven ter wereld. De winsten die deze ondernemingen behalen zijn enorm. Amazon haalt de helft van alle online bestedingen in de VS binnen. Google en Facebook namen in 2016 samen vrijwel alle groei in digitale advertenties voor hun rekening. Het gevolg: er ontstaat druk in de richting van antitrust organisaties om de macht van deze bedrijven in kaart te brengen en eventueel te controleren.

‘Toegang tot data heeft mindset van de samenleving veranderd’
Weigend gaat in zijn boek nadrukkelijk in op de opkomst van open data en hoe dit ertoe kan leiden dat iedereen, niet alleen corporaties, hiervan kan profiteren. Aanvullend geeft hij aan dat het tijd is dat mensen het heft in handen nemen en gaan uitvinden hoe ze echt zelf beter kunnen worden van alle data die ze produceren. “Het doel zou moeten zijn dat de mensheid meer waarde terugkrijgt van big data dan ze weggeven aan informatie. Zover zijn we nog niet.” Gevraagd naar wat hij ziet als de belangrijkste ontwikkeling die er heeft plaatsgevonden sinds technologie zo massaal door bedrijven en overheden is omarmd, komt Weigend met een opvallende uitspraak: “De belangrijkste ontwikkeling is niet die van de data, hoewel datasets en toolsets sterk zijn verbeterd. Ook is het niet de skillset van data scientists die ik wil aanstippen. Wat echt is veranderd is de mindset van de samenleving. Mensen denken nu anders over kennis dan vroeger, er vindt een social data revolutie plaats. Dat is wat me zo enthousiast maakt. Zelfs een lokaal telefoongesprek, of met Skype tussen Europa en de VS, is iets geks. De verandering in mindset die dit teweeg brengt laat mijn hart glimlachen.”

Ongewenste effecten van datavergaring
Voor de genoemde datatitanen is data bijzonder belangrijk, maar Weigend denkt er het zijne van. “Data is een bijproduct van alles wat mensen en bedrijven doen. We zijn op een punt in de tijd aanbeland waarbij we kansen hebben die veel groter zijn dan ooit tevoren.” Hij doelt op de druk van de massa, het beschermen van privacy doordat veel meer zaken te analyseren zijn en dus ook de ongewenste effecten van datavergaring. “De Europese privacywet die in mei 2018 officieel start, is een goed voorbeeld van ontwikkelingen zie ik graag zie.” Hij legt graag uit waarom hij het initiatief vanuit Europa waardeert: “Bij alle data die we creëren, zelfs als het een niet gemeende glimlach is, kijkt er iemand mee. Als het bedrijven alleen gaat om het maken van winst op basis van die data, dan is dat niet goed.”

‘Mensen weten niet hoe gepersonaliseerd data is’
Het voorbeeld over het winstoogmerk is er slechts een van vele en er zijn voorbeelden die verder gaan. “Facebook wil zaken in iemand zijn bewustwording veranderen door info te laten zien over je vrienden en over zaken die je interessant vindt. Dat is een eng doel, een dictator kan dit immers ook willen of doen. Maar het verschil is dat Mark Zuckerberg niet is gekozen.” Weigend noemt de wereld erg gecentraliseerd en heeft moeite met het gegeven dat mensen niet weten hoe gepersonaliseerd de zaken zijn die ze zien. “We moeten wat meer gaan vechten voor transparantie en het behouden voor het recht op het kunnen beschikken over je eigen data.”

‘Wat is eerlijk? Let meer op data ethics’
Mensen, bedrijven en overheden moeten, wat de data scientist betreft, discussies starten over ethische vraagstukken. Hij geeft een voorbeeld: “Stel dat je over alle data van iemand beschikt, zoals leeftijd, gezondheid, hoe hij of zij beweegt en wat deze persoon doet. Wat is in dat geval eerlijk? Moet je, als je kunt voorspellen wanneer iemand dood zal gaan, dit in de hoogte van de zorgpremie verwerken? En hoe benader je gehandicapten? De mensheid moet opstaan tegen ontwikkelingen die in deze richting gaan. Voorspellen is mijn leven, maar ‘data ethics’ maken ook een belangrijk onderdeel uit van wat ik op dit moment doceer.”

Datakunde op middelbare scholen
Het lijkt Weigend verstandig om op middelbare scholen, of zelfs eerder, al aandacht te besteden aan datakunde. “We leren hoe we brieven moeten opstellen, hoe we deze moeten ontleden tot op alinea-, zin- en letterniveau. We kennen de betekenis van woorden en regels, dat moeten we ook bij data voor elkaar krijgen. Nu is het begrip van data te klein, vergelijkbaar met de periode waarin we naar de kerk gingen en iemand in het Latijn hoorden preken maar niets van de boodschap begrepen.”

‘Wereld heeft transparantie nodig’
Meer kennis zal leiden tot meer transparantie, iets wat de wereld volgens de data scientist nodig heeft en wat kan leiden tot inzicht in wat data kan doen en welke gevaren erbij horen. “Technologie en data helpen om overheden en bedrijven eerlijk te laten zijn. In het verleden ging je met je investeringsvraag naar je bankhandelaar en die vertelde je willekeurige onzin. Nu kun je eenvoudig rapporten downloaden en deze onzin doorprikken. Dit soort bedrijven kan niets doen tegen de eerlijkheid die anderen creëren. Dat is iets wat ik als natuurkundige en onderzoeker heerlijk vind.”

Van dataonderwijs tot databewustzijn
Big data kan eveneens enorm helpen bij het verbeteren van scholing, meent Weigend. Data kan inzichtelijk maken waaraan echt behoefte is onder scholieren. “Uiteraard zijn er risico’s, maar die zijn er overal, zelfs in een democratie kunnen mensen aan de macht komen waarvan je het niet verwacht. Maar onder de streep zal data de mens meer mogelijkheden geven.” Hij stelt dat er per saldo meer onderwijs nodig is, met en over data. En bewustzijn. “Het is de hoogste tijd dat we gaan bepalen wie de mens is, welke datasporen van jou zijn en welke ook zijn te gebruiken door bedrijven. Mag de onderneming die mij koffie of een flesje water geeft, het DNA gebruiken dat ik achterlaat?”

Andreas Weigend tijdens de Big Data Expo
Een deel van de vragen die Weigend in het artikel opwerpt zullen aan bod komen tijdens zijn presentatie op de Big Data Expo. Hij zegt ernaar uit te kijken om in Utrecht te prikkelen. “Er is nog zoveel te ontdekken. In afval zit een berg informatie verborgen. Hetzelfde geldt voor de plaats waar afvalwater samenkomt. Dat is een goede indicatie van hoe de samenleving ervoor staat. We wonen in een wereld waarin de waarde van data afkomstig is uit een mix van zaken. De data is er al, maar we moeten echt ophouden met onszelf voor de gek te houden. Het is tijd om data ook voor onszelf te laten ‘werken’.”

 


Platinum Sponsor
Gold Sponsors
Mediapartners
DataStax
SLTN Inter Access Atos MicroStrategy Microsoft Alteryx Information Builders SAS
WINMAG Pro BI-Platform DataFloq ICT/zorg Retailtrends ICT Magazine Frankwatching Online Retailer Baaz